Αυτοπαρατήρηση

Γιατί λειτουργούμε «στον αυτόματο» (και πώς αρχίζεις να το παρατηρείς)

Το «στον αυτόματο» δεν είναι αδυναμία. Είναι ένας τρόπος να αντέξουμε. Πώς αρχίζεις να παρατηρείς τον εαυτό σου χωρίς να τον κρίνεις.

Βασιλική Ελπίδα Μπούσια 3′ ανάγνωση

Ξυπνάς, κάνεις καφέ, απαντάς μηνύματα, δουλεύεις, γυρνάς, κοιμάσαι. Και κάποια στιγμή, συνήθως το βράδυ ή μια Κυριακή απόγευμα, έρχεται μια ερώτηση που δεν έχει λέξεις: πού ήμουν εγώ σε όλο αυτό;

Αυτή η αίσθηση, ότι η ζωή τρέχει και εσύ είσαι κάπου παρακολουθώντας, την ακούω πολύ συχνά στις συνεδρίες. Οι άνθρωποι την περιγράφουν ως «λειτουργώ στον αυτόματο», «είμαι σε λειτουργία επιβίωσης», «δεν νιώθω τίποτα ιδιαίτερο, απλώς προχωράω». Και σχεδόν πάντα προσθέτουν, με μια ενοχή: «δεν θα έπρεπε να είμαι έτσι».

Ο αυτόματος δεν είναι αδυναμία

Ας ξεκινήσουμε από εκεί. Το να λειτουργείς στον αυτόματο δεν είναι ελάττωμα χαρακτήρα. Είναι ένας τρόπος που βρήκε ο οργανισμός σου για να αντέξει. Όταν υπάρχει πολλή πίεση, πολλές απαιτήσεις, ή συναισθήματα που δεν έχουν πού να πάνε, το σύστημά μας κάνει κάτι έξυπνο: κλείνει λίγο την ένταση για να μπορούμε να συνεχίσουμε.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι συμβαίνει. Το πρόβλημα είναι όταν γίνεται ο μόνος τρόπος. Όταν το «λίγο» κλείσιμο γίνεται μόνιμο, και μαζί με την ένταση κλείνουν και η χαρά, η περιέργεια, η επαφή με τους άλλους.

Πώς μοιάζει από μέσα

Ίσως αναγνωρίζεις κάποια από αυτά:

  • Κάνεις πράγματα χωρίς να θυμάσαι ότι τα έκανες. Οδηγείς και φτάνεις χωρίς να θυμάσαι τη διαδρομή.
  • Όταν σε ρωτούν «πώς είσαι;», η απάντηση βγαίνει πριν καν σκεφτείς. «Καλά, εσύ;»
  • Νιώθεις κουρασμένος ακόμη κι όταν έχεις κοιμηθεί.
  • Τα συναισθήματα έρχονται είτε καθόλου, είτε ξαφνικά και πολύ δυνατά, χωρίς προειδοποίηση.
  • Δυσκολεύεσαι να πεις τι θέλεις. Όχι επειδή δεν τολμάς, αλλά επειδή πραγματικά δεν ξέρεις.

Το πρώτο βήμα δεν είναι να αλλάξεις

Εδώ γίνεται συνήθως ένα λάθος. Μόλις καταλάβουμε ότι λειτουργούμε στον αυτόματο, θέλουμε αμέσως να το «διορθώσουμε». Να νιώσουμε περισσότερο, να είμαστε πιο παρόντες, να αλλάξουμε. Και όταν δεν τα καταφέρνουμε, προσθέτουμε άλλη μια αποτυχία στη λίστα.

Το πρώτο βήμα δεν είναι η αλλαγή. Είναι η παρατήρηση. Να αρχίσεις να προσέχεις πότε μπαίνεις στον αυτόματο. Σε ποιες στιγμές της μέρας. Με ποιους ανθρώπους. Μετά από τι. Χωρίς να το κρίνεις, χωρίς να προσπαθείς να το σταματήσεις. Απλώς να το βλέπεις.

Η αυτογνωσία δεν είναι ένας προορισμός στον οποίο φτάνουμε κάποια στιγμή. Είναι μια διαρκής διαδικασία: να μπορώ να παρατηρώ τον εαυτό μου χωρίς να τον κρίνω.

Τρεις μικρές ερωτήσεις

Αν θέλεις κάτι πρακτικό, δοκίμασε για μία εβδομάδα να κάνεις στον εαυτό σου τρεις ερωτήσεις, μία-δύο φορές τη μέρα. Όχι για να απαντήσεις «σωστά». Για να δεις τι βγαίνει.

  1. Τι νιώθω αυτή τη στιγμή στο σώμα μου; Ένταση στους ώμους; Σφίξιμο στο στομάχι; Τίποτα; Και το «τίποτα» είναι απάντηση.
  2. Τι χρειάζομαι τώρα; Ξεκούραση, ησυχία, μια κουβέντα, να με αφήσουν ήσυχο. Δεν χρειάζεται να το πάρεις. Αρκεί να το ξέρεις.
  3. Από πότε είμαι στον αυτόματο; Από το πρωί; Από τη συνάντηση; Από μια κουβέντα χθες;

Θα δεις ότι μόνο το να ρωτάς, σε φέρνει λίγο πιο κοντά. Όχι γιατί λύνεται κάτι. Αλλά γιατί για λίγα δευτερόλεπτα υπάρχει κάποιος που ρωτάει. Εσύ.

Αν θέλεις να το δούμε μαζί

Ο αυτόματος συνήθως προστατεύει από κάτι. Στην ψυχοθεραπεία δεν προσπαθούμε να τον «απενεργοποιήσουμε». Προσπαθούμε να καταλάβουμε τι προστατεύει, και να δημιουργήσουμε αρκετή ασφάλεια ώστε να μη χρειάζεται τόσο πολύ. Αν κάτι από όσα διάβασες σού μοιάζει, στείλε μου ένα μήνυμα. Ίσως εδώ μπορείς να μιλήσεις.

Το κείμενο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά ψυχοθεραπεία, συμβουλευτική ή ιατρική φροντίδα.

Ένα ακόμη βήμα

Εδώ μπορείς να μιλήσεις.

Στείλε μου ένα μήνυμα. Θα σου απαντήσω προσωπικά για να κανονίσουμε μια πρώτη online συνάντηση γνωριμίας, 30 λεπτών, δωρεάν και χωρίς δέσμευση.

Κλείσε online συνεδρίαΆκουσε το podcast